PRACA PRZEGLĄDOWA
Potencjalne ryzyko działania rakotwórczego dakarbazyny u pracowników ochrony zdrowia
Więcej
Ukryj
1
Instytut Medycyny Pracy im. prof. dr med. Jerzego Nofera, Łódź (Zakład Bezpieczeństwa Chemicznego)
2
Gameta – Klinika Leczenia Niepłodności, Rzgów
Data publikacji online: 12-11-2026
Autor do korespondencji
Małgorzata Kupczewska-Dobecka
Instytut Medycyny Pracy im. prof. dr med. Jerzego Nofera, Zakład Bezpieczeństwa Chemicznego, ul. Świętej Teresy od Dzieciątka Jezus 8, 91-348 Łódź
INFORMACJE KLUCZOWE
- Wykryto uszkodzenia DNA w limfocytach pracowników narażonych na dakarbazynę.
- W badaniach na zwierzętach dakarbazyna wykazuje działanie rakotwórcze.
- Narażenie na dakarbazynę może stanowić ryzyko nawet przy niskiej ekspozycji.
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Narażenie zawodowe na cytostatyki, w tym dakarbazynę [5-(3,3-dimethyl-1-triazeno)imidazole-4-carboxamide – DTIC], od lat stanowi istotny problem bezpieczeństwa pracy w sektorze ochrony zdrowia ze względu na ich właściwości mutagenne i potencjalnie rakotwórcze. W Polsce, według danych Centralnego rejestru danych o narażeniu na substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym, łączna liczba osób narażonych zawodowo na DTIC w 2024 r. wynosiła 6319. Celem pracy jest przegląd i analiza dostępnych danych eksperymentalnych dotyczących właściwości rakotwórczych DTIC, uzyskanych głównie w badaniach na zwierzętach, w kontekście oceny potencjalnego ryzyka zdrowotnego u osób zawodowo narażonych. Przeprowadzono przegląd publikacji w jęz. polskim i angielskim do grudnia 2025 r. z wykorzystaniem baz Scopus, PubMed, Web of Science oraz Google Scholar. Analizie poddano badania eksperymentalne na zwierzętach i raporty instytucji międzynarodowych, w tym Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem oraz Komisji Europejskiej, a także charakterystyki produktów leczniczych. Dakarbazyna wykazuje właściwości genotoksyczne potwierdzone w badaniach in vitro i in vivo na zwierzętach. W wybranych badaniach biomonitoringu efektów genotoksycznych u pracowników zawodowo narażonych na cytostatyki opisywano zmiany wskazujące na uszkodzenia materiału genetycznego, jednak dane te są ograniczone. Badania na zwierzętach wskazują na działanie rakotwórcze obejmujące wiele narządów, w tym płuca, gruczoł sutkowy, układ limfatyczny i ośrodkowy układ nerwowy, a także działanie przezłożyskowe. Modele ilościowej oceny ryzyka (np. Holenderski Komitet Ekspertów ds. Bezpieczeństwa Zawodowego) oparte na ekstrapolacji danych toksykologicznych wskazują na zależność pomiędzy poziomem ekspozycji a oszacowanym, modelowym ryzykiem nowotworowym (4 × 10–⁵ przy stężeniu 0,9 μg/m³). Dakarbazyna wykazuje potencjał genotoksyczny i rakotwórczy w badaniach eksperymentalnych. Ze względu na brak wyraźnego progu działania genotoksycznego nie można wykluczyć potencjalnego ryzyka zdrowotnego związanego z ekspozycją zawodową. Niezbędne jest stosowanie środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, w tym systemów zamkniętych, oraz monitorowanie warunków środowiska pracy. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(6)