Przedmiotem opracowania jest skuteczność zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych wyrażanej przez pacjentów będących osobami starszymi, ze szczególnym uwzględnieniem znaczenia zaburzeń poznawczych, kompetencji faktycznej i ochrony autonomii pacjenta w procesie decyzyjnym. Praca ma charakter narracyjnego przeglądu literatury połączonego z analizą dogmatycznoprawną przepisów prawa polskiego, orzecznictwa i piśmiennictwa z zakresu prawa medycznego, geriatrii, psychologii poznawczej oraz bioetyki. Analiza prowadzi do wniosku, że ukończenie 60 r.ż. nie tworzy odrębnego reżimu prawnego wyrażania zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych i nie może być utożsamiane z brakiem zdolności decyzyjnej. Rozstrzygające znaczenie ma rzeczywista zdolność pacjenta – oceniana indywidualnie, sytuacyjnie i proporcjonalnie – do zrozumienia informacji, odniesienia ich do własnej sytuacji zdrowotnej, rozważenia konsekwencji proponowanego postępowania oraz podjęcia i przekazania swobodnej decyzji. Szczególną uwagę poświęcono pacjentom nieubezwłasnowolnionym, którzy formalnie zachowują pełnię praw decyzyjnych, ale z powodu otępienia, majaczenia, zaburzeń pamięci, świadomości, afazji, depresji, wielochorobowości lub działania leków mogą w konkretnych okolicznościach nie dysponować dostateczną kompetencją faktyczną. Omówiono konsekwencje praktyczne dla personelu medycznego w sytuacjach planowych i nagłych, przy leczeniu zachowawczym, farmakoterapii, diagnostyce oraz czynnościach pielęgniarskich i fizjoterapeutycznych. Wskazano prawne znaczenie przedstawiciela ustawowego, sądu opiekuńczego i wyjątków ustawowych, a także ograniczoną rolę opiekunów faktycznych i osób bliskich, które mogą wspierać komunikację oraz ustalenie preferencji pacjenta, lecz co do zasady nie zastępują jego zgody. Wnioski akcentują potrzebę unikania ageizmu, dostosowania komunikacji do możliwości poznawczych i percepcyjnych pacjenta, dokumentowania procesu informowania i oceny rozumienia oraz rozwoju instrumentów umożliwiających reprezentację wcześniejszej woli pacjenta, w tym pełnomocnictwa medycznego i rejestrowanego. Med Pr Work Health Saf. 2026;77(4)